آیا به مواد شوینده و اقلام مصرفی خمس تعلق می‌گیرد؟

یکی از سؤالات رایج میان مسلمانانی که به پرداخت خمس اهمیت می‌دهند، این است که آیا مواد شوینده و پاک‌کننده‌هایی مانند شامپو، مایع ظرفشویی، صابون، پودر لباسشویی و سایر لوازم بهداشتی مشمول خمس می‌شوند یا خیر؟ در ادامه نظر برخی از مراجع عظام تقلید حضرات آیات خامنه ای سیستانی و مکارم شیرای ذکر می کنیم.
با توجه به مصرفی‌بودن این اقلام و تأثیر آن‌ها در زندگی روزمره، دانستن حکم شرعی آن اهمیت زیادی دارد. در این مقاله با بیانی ساده و بر اساس نظر فقها به بررسی این مسئله می‌پردازیم.

معیار کلی در تعلق خمس چیست؟

در فقه شیعه، خمس بر آنچه از درآمد سالانه باقی می‌ماند و تا پایان سال مورد استفاده قرار نگرفته است تعلق می‌گیرد.

بنابراین، برای تشخیص اینکه آیا به مواد شوینده خمس تعلق می‌گیرد یا خیر، باید این دو شرط را بررسی کنیم:

1. از درآمد سال جاری تهیه شده باشند
2. تا پایان سال خمسی مصرف نشده باشند

آیا به مواد شوینده خمس تعلق می‌گیرد؟

❌اگر مواد شوینده در طول سال خمسی مصرف شوند → خمس ندارند
✅ اگر مقدار قابل‌توجهی از آن‌ها تا پایان سال خمسی باقی مانده باشد و از درآمد سال خریداری شده باشند → بخش باقی‌مانده مشمول خمس است. که ادامه نظر برخی از مراجع را ذکر می کنیم که بهتر متوجه شوید.

نظر مراجع تقلید

خمس مواد شوینده و اقلام مصرفی از نظر آیت الله خامنه ای

پرسش: خمس مواد مصرفی که سر سال خمسی در منزل باقی مانده مثل برنج، روغن، چای، قند، مواد شوینده و… چگونه محاسبه می شود؟

پاسخ آیت الله خامنه ای درباره خمس مواد شوینده و اقلام مصرفی اضافی: اگر از موادی است که تهیۀ آن به صورت فله و غیربسته بندی ممکن است (مانند حبوبات، گوشت)، باید خمس مقدار باقی مانده محاسبه شود و اگر تهیۀ آن به صورت بسته بندی است و به مقدار نیاز خریداری شده، بسته ای که مقداری از آن مصرف شده است، خمس ندارد.
منبع: سایت مقام معظم رهبری

خمس اقلام مصرفی از نظر آیت الله سیستانی

مسأله 603 نظر آیت الله سیتانی درباره خمس اقلام مصرفی و مواد شونده. اگر سر سال از کالاهای مصرفی زندگی – مانند مواد خوراکی، عطر، لوازم شوینده و بهداشتی، دفتر و دفترچه – مقداری اضافه مانده باشـد، چنانچه مقدار باقیمـانده اصلاً قیمـت و ارزش مالی نداشته باشد، خمس ندارد؛ امّا اگر قیمت و ارزشی داشته باشد – هرچند اندک – ‌دو صورت دارد:
الف. فرد نمی‌توانسته کمتر از آن مقدار را تهیّه نماید و به تعبیری آنچه خریداری شده از نظر مقدار، کم‌ترین اندازه‌ای است که در بازار فروخته می‌شود؛ مثلاً کوچک‌ترین عطر موجود در بازار را که مورد استفاده‌اش بوده خریده؛ در این صورت، مقدار باقیمانده خمس ندارد.
ب. فرد بیشتر از مقدار مذکور در قسمت «الف» را تهیّه کرده و مقداری اضافی آمده؛ در این صورت، مقدار باقیمانده خمس دارد.
حکم مذکور در این مسأله، در مورد اشیایی که به فرد هدیه شده نیز جاری است.
منبع: سایت آیت الله سیستانی

همچنین بخوانید: خمس چیست به زبان ساده و به چه چیزهایی تعلق میگیرد

احکامی که ادامه ذکر می شود بصورت کلی است و هر کس باید به رساله مرجع تقلید خود مراجعه کند

چه موادی مشمول خمس می‌شوند؟

نکته مهم:

🔸 مقدار اندک مواد شوینده که به‌صورت طبیعی تا پایان سال باقی می‌ماند، معمولاً مشمول خمس نیست.
🔸 اما اگر فردی خرید عمده یا انبارکردن خارج از نیاز مصرفی متعارف داشته باشد (مثلاً برای سود یا صرفه‌جویی آتی)، مقدار مازاد مشمول خمس می‌شود.

نکات فقهی و عملی برای جلوگیری از شبهه خمس

🔹 سال خمسی مشخص و حساب‌شده داشته باشید
🔹 در پایان سال، از مواد مصرفی مانده در خانه فهرستی تهیه کرده و مقدار مازاد را مشخص کنید
🔹 قیمت روز مواد شوینده باقی‌مانده را برآورد کرده و یک‌پنجم آن را به‌عنوان خمس بپردازید
🔹 در صورت شک در تعلق خمس، می‌توانید به دفتر مرجع تقلید مراجعه یا مصالحه کنید

همچنین بخوانید: به چه چیزهایی در خانه خمس تعلق می‌گیرد

نتیجه‌گیری

مواد شوینده، با اینکه مصرفی و روزمره هستند، اما در صورتی که مقدار زیادی از آن‌ها تا پایان سال باقی مانده باشد و از درآمد سال تهیه شده باشد، مشمول خمس خواهند بود. رعایت احکام خمس حتی در کوچک‌ترین مسائل مالی، باعث پاکی مال، رضایت الهی، و برکت در زندگی می‌شود.

منابع:

1. استفتائات آیت‌الله خامنه‌ای (پایگاه رسمی)
2. استفتائات آیت‌الله سیستانی (سؤال و جواب مربوط به مواد مصرفی)
3. تحریر الوسیله، امام خمینی (ره)، کتاب خمس
4. توضیح المسائل مراجع تقلید، بخش خمس