به چه چیزهایی در خانه خمس تعلق میگیرد (بررسی کامل اقلام مشمول خمس)
یکی از پرسش‌های رایج میان مؤمنان این است که آیا وسایل خانه مشمول خمس می‌شوند؟ بسیاری از افراد نمی‌دانند چه اقلام اموالی از وسایل شخصی یا لوازم منزل باید خمس داده شوند و کدام نه. در این مقاله به‌طور کامل و مستند به این پرسش پاسخ می‌دهیم و اقلامی که خمس به آن‌ها تعلق میگیرد یا نمی‌گیرد را بر اساس فتاوای مراجع تقلید توضیح می‌دهیم.
توجه: مطالبی که در ادامه ذکر می کنیم بر اساس نظر مشهور و غالب مراجع عظام تقلید است و برای بررسی دقیق تر هر شخص باید به رساله مرجع تقلید خود مراجعه کند.
معیار اصلی تعلق خمس در خانه چیست؟
خمس به اموالی تعلق میگیرد که:
- از درآمد سالانه تهیه شده باشند
- تا پایان سال خمسی مورد استفاده قرار نگرفته باشند
🔹 به عبارتی: اگر کالایی در خانه باشد که یک سال از خرید آن گذشته و هنوز استفاده نشده، و از درآمد سال تهیه شده باشد، مشمول خمس است.
همچنین جهت توضیح بیشتر به مقاله زیر مراجعه کنید
خمس چیست و به چه چیزهای تعلق میگیرد
اقلامی که در خانه ممکن است خمس به آن‌ها تعلق بگیرد
در ادامه، وسایل رایج در خانه را بررسی می‌کنیم و مشخص می‌کنیم آیا خمس به آن‌ها تعلق میگیرد یا نه:
🛋️ وسایل زندگی (مبلمان، فرش، تلویزیون و…)
✅ اگر در حد شأن خانواده و مورد استفاده قرار گرفته باشند → خمس ندارد
❌ اگر بیش از نیاز یا زائد بر مصرف باشند → خمس دارند
مثال‌ها:
- فرش اضافه که استفاده نمی‌شود: مشمول خمس
- تلویزیون دوم که بلااستفاده مانده: مشمول خمس
- کمد لباس اضافه که باز نشده: مشمول خمس
👕 پوشاک و لباس
✅ لباس‌های مورد استفاده روزانه یا فصلی → خمس ندارد
❌ لباس‌هایی که یک سال از خریدشان گذشته و استفاده نشده‌اند → مشمول خمس
📱 لوازم الکترونیکی (موبایل، لپ‌تاپ، تبلت و…)
✅ وسایل مورد نیاز اعضای خانواده → خمس ندارد
❌ وسایلی که خریداری شده ولی استفاده نمی‌شوند یا اضافی هستند → خمس دارند
🍽️ مواد غذایی
✅ مواد مصرف‌شده در طول سال → خمس ندارد
❌ اگر مقدار زیادی غذا، کنسرو، برنج یا حبوبات در پایان سال خمسی باقی بماند → باید خمس مازاد پرداخت شود
🔹 (البته اگر به‌صورت عمدی انباشته نشده باشد و نیاز طبیعی خانواده بوده، خمس ندارد)
💍 طلا و جواهرات
🔸 طلاهایی که برای زینت و در حد معمول استفاده می‌شود → خمس ندارد
❌ طلاهای استفاده‌نشده یا در حد تجمل → در برخی فتاوا مشمول خمس است (مخصوصاً اگر از درآمد سال تهیه شده و استفاده نشده)
📦 وسایل ذخیره‌شده یا انبارشده
هر نوع وسیله، کالا یا لوازمی که در خانه برای “احتمال استفاده در آینده” ذخیره شده‌اند ولی تا پایان سال خمسی استفاده نشده‌اند، اگر از درآمد سال تهیه شده باشند، مشمول خمس هستند.
مثال:
- پرده اضافی که هنوز نصب نشده
- سرویس قابلمه دوم که هنوز استفاده نشده
- وسایل دکوری نو، داخل کارتن باقی مانده
چند نکته فقهی مهم
🔹 اگر وسایل خانه از درآمد سال‌های قبل تهیه شده و خمس آن درآمد پرداخت شده باشد، دیگر خمس به آن‌ها تعلق نمی‌گیرد.
🔹 اگر چیزی را هدیه یا ارث گرفته باشید، خمس ندارد (مگر اینکه با مال خمس‌داده‌نشده خریداری شده باشد).
🔹 طبق برخی فتاوا (مانند امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای)، اصل استفاده معیار است، نه صرفاً نیت استفاده.
نظرات برخی مراجع تقلید درباره خمس وسایل خانه
- امام خمینی (ره):
اگر وسایلی از درآمد سالانه تهیه شده باشد و تا پایان سال مورد استفاده قرار نگرفته باشد، خمس دارد، حتی اگر نیت استفاده در آینده داشته باشد.
- آیت‌الله خامنه‌ای:
اگر تهیه لوازم منزل در حد شأن و نیاز متعارف باشد و عرفاً در زندگی به آن نیاز باشد، خمس ندارد؛ حتی اگر مدتی بلااستفاده بماند.
- آیت‌الله سیستانی:
وسایل منزل اگر برای استفاده متعارف تهیه شده باشند و عرفاً استفاده از آن‌ها رایج باشد، خمس ندارد؛ ولو آنکه مدتی بدون استفاده بمانند.
جمع‌بندی: چه چیزهایی در خانه خمس دارند و چه چیزهایی ندارند؟
| نوع وسیله | شرط تعلق خمس | حکم خمس |
|---|---|---|
| وسایل استفاده‌شده | استفاده در طول سال | خمس ندارد |
| وسایل نو و بلااستفاده | گذشت یک سال از خرید بدون استفاده | خمس دارد |
| مواد غذایی | انباشت زیاد در پایان سال | خمس دارد |
| لباس | استفاده نشده تا پایان سال | خمس دارد |
| طلا | اگر استفاده نمی‌شود یا تجملی است | خمس دارد |
| وسایل اهدایی یا ارثی | هدیه یا ارث بوده‌اند | خمس ندارند |
نتیجه‌گیری
در خانه هر مسلمانی، وسایلی هست که ممکن است به طور ناخواسته مشمول خمس شوند. شناخت دقیق این اقلام و بررسی سالانه آن‌ها، مانع ضایع شدن واجب الهی می‌شود. بهترین راه برای جلوگیری از مشکلات شرعی، تعیین سال خمسی و مشورت با دفتر مرجع تقلید است.
منابع:
- تحریر الوسیله، امام خمینی (ره)
- استفتائات آیت‌الله خامنه‌ای
- توضیح المسائل جامع، آیت‌الله سیستانی
- پایگاه‌های رسمی دفاتر مراجع تقلید
